Ο Αρχαιολογικός χώρος των Λειβήθρων

Τα αρχαία Λείβηθρα ανακαλύφθηκαν το 1954 και είναι γνωστά από τον Ορφικό μύθο, σύμφωνα με την αρχαία παράδοση. Βρίσκονται εκεί που είναι σήμερα τα Κανάλια, στους πρόποδες του Άνω Ολύμπου, εκεί όπου συγκλίνουν με αλλεπάλληλες πτυχές ο Άνω και ο Κάτω Όλυμπος, ανάμεσα στην Παλαιά Λεπτοκαρυά και την Σκοτίνα.

Η τοποθεσία στην οποία υπήρχαν τα Αρχαία Λείβηθρα, εκτείνεται από τον συνοικισμό Άγιος Νικόλαος (Παλιάμπελα-Πλατάνια) μέχρι τον ποταμό Ζηλιάνα.

Θα μπορούσε να ειπωθεί, γενικά ως προς την τοποθεσία του αρχαιολογικού χώρου των Λειβήθρων, ότι η μεν πόλη "Λείβηθρα" εκτείνεται στα σημερινά "Αλώνια" της Σκοτίνας, η δε Aκρόπολη "Λείβηθρα" στο τμήμα της παλαιάς Λεπτοκαρυάς.

O αρχαιολογικός χώρος των αρχαίων Λειβήθρων καταλαμβάνει έκταση 15 στρεμμάτων, στα οποία τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται ανασκαφές.

Στον αρχαιολογικό χώρο ο επισκέπτης θα βρει αρχαιολογικά στοιχεία, για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων στα Λείβηθρα και γενικά στην περιοχή του Ολύμπου στην αρχαιότητα.

Τα αρχικά βασικά ευρήματα των ανασκαφών, που βρίσκονται σε πρώτο στάδιο ήταν τείχη από αργολιθοδομή, που κτίστηκαν από τον βασιλιά Αρχέλαο της Μακεδονίας, στα τέλη του 5ου π. Χ. αιώνα., κτίσματα όπως το οινοποείο, που φθάνουν έως τη μυκηναϊκή εποχή ή ακόμη και παλαιότερα, την πόλη, την Ακρόπολη και τα νεκροταφεία που και αυτά ανάγονται τουλάχιστον στη Μυκηναϊκή εποχή.

Επίσης έχουν ανακαλυφθεί δάπεδα εσωτερικών χώρων, εξωτερικά λιθόστρωτα, νομίσματα, ειδώλια, πήλινα και κεραμικά έργα.

Η Ακρόπολη των Λειβήθρων περιβάλλεται από τρεις χείμαρρους, οι οποίοι σχηματίζουν την κοινή κοίτη του ποταμού Ζηλιάνα, που στην αρχαίότητα ονομαζόταν Συς και βρίσκεται σε ένα φυσικό περιβάλλον μοναδικής ομορφιάς, το μόνο που μπορούσε να δημιουργήσει μύθους για τα πανάρχαια ξωτικά και τον Ορφέα.

Τα αρχαία Λείβηθρα καταστράφηκαν, τον 1ο π.Χ. αιώνα, από σεισμό και εγκαταλείφθηκαν, γιατί στη συνέχεια ακολούθησαν πλημμύρες από τους τρεις χειμάρρους, που είχαν ως αποτέλεσμα να υποσκάψουν την Ακρόπολη, μεγάλο μέρος της οποίας κατέρρευσε μέσα στις κοίτες τους.

Αναφορές για τα Λείβηθρα κάνουν:
Α. Ο Ρωμαίος ιστορικός Τίτος Λίβιος για να ορίσει ακριβώς το μέρος που κατέβηκε η στρατιά του Ρωμαίου υπάτου Φιλίππου που βάδιζε κατά του Βασιλέα των Μακεδόνων Περσέα.
Β. Ο Στράβων, ο οποίος αναφέρει ότι τα Λείβηθρα βρισκόταν κοντά στην κώμη Πίμπλεια της πόλης του Δίου και
Γ. Ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας αναφέρει, ότι πιστευόταν πως τα Λείβηθρα καταστράφηκαν από τον πλημμυρισμένο χείμαρρο Συς, το όνομα του οποίου στα αρχαία Ελληνικά, σημαίνει αγριόχοιρος.

Στο βιωματικό πάρκο των Λειβήθρων τοποθετήθηκε το 2017 ο πρώτος απτικός χάρτης αρχαιολογικού χώρου, για τη διευκόλυνση των τυφλών.

Τα αρχαία Λείβηθρα στην Μυθολογία

Την καταστροφή των αρχαίων Λειβήθρων προφήτευσε ένας χρησμός, σύμφωνα με τον οποίο η πόλη θα καταστρεφόταν από έναν αγριόχοιρο, όταν ο ήλιος θα έβλεπε τα οστά του Ορφέα, τα οποία ήταν τοποθετημένα σε υδρία που βρισκόταν πάνω σε μία στήλη.

Οι πολίτες των Λειβήθρων δεν έδωσαν σημασία στον χρησμό, πιστεύοντας πως δεν μπορούσαν να κινδυνεύουν από ένα τέτοιο ζώο και παραμέλησαν τον τάφο του Ορφέα.

Κατά την μυθολογία, όταν βοσκοί έριξαν κατά λάθος τη στήλη, άνοιξε η υδρία και φάνηκαν στον ήλιο τα οστά του Ορφέα, τότε ο θεός Διόνυσος για να τους τιμωρήσει, έστειλε στην περιοχή μια πολύ μεγάλη καταιγίδα, με αποτέλεσμα ο ποταμός Συς (το όνομα του οποίου στα αρχαία Ελληνικά, σημαίνει αγριόχοιρος) να πλημμυρίσει και να καταστρέψει την πόλη, πνίγοντας τους κατοίκους της και τα ζώα τους.

Μετά την καταστροφή οι κάτοικοι κινήθηκαν νοτιότερα και έφθασαν έως την περιοχή της σημερινής Ελευσίνας, την οποία και ίδρυσαν. Το όνομα "Ελευσίς", προέρχεται από τους ελαύνοντες, δηλαδή τους ερχομένους.

Σύμφωνα με την μυθολογία, τα Λείβηθρα ήταν ο τόπος γέννησης του Ορφέα, του μεγαλύτερου μουσικού και τραγουδιστή της αρχαιότητας. Τον Ορφέα κατασπάραξαν οι Μαινάδες στο φαράγγι του Ενιπέα και οι Μούσες αφού συνέλεξαν τα κομμάτια από το σώμα του, τα έθαψαν στα Λείβηθρα, κάτω από τον Όλυμπο, για να τραγουδούν τα πουλιά πάνω στον τάφο του, όπως αναφέρεται από τους Παυσανία, Στράβωνα, Απολλώνιο τον Ρόδιο κ.ά.

Στα Λείβηθρα υπήρχαν μνημεία αφιερωμένα στον Ορφέα καθώς και το Ιερό των Μουσών, για τη λατρεία των Νυμφών. Για το λόγο αυτό, οι Μούσες συχνά ονομάζονται και Λειβηθρίδες ή Λειβηθριάδες.